માંગરોળ | સુરત : સુરત જિલ્લાના માંગરોળ તાલુકાના મોટા બોરસરા ગામમાં સ્વચ્છતા અને જાહેર આરોગ્ય વ્યવસ્થાની કથળેલી સ્થિતિ સામે આવી હોવાના દૃશ્યોને લઈને ગ્રામ પંચાયતની કામગીરી સામે ગંભીર સવાલો ઉઠી રહ્યા છે. ગામના વિવિધ વિસ્તારોમાં કચરાના મોટા ઢગલા, ગંદા પાણીથી ભરાયેલા નાળા-ગટર, કચરાથી બ્લોક થયેલા ડ્રેનેજ માર્ગો, બિસ્માર રસ્તાઓ તેમજ કેટલાક સ્થળોએ પાણી ભરાવાની સ્થિતિ જોવા મળી રહી હોવાના ફોટોગ્રાફ્સ સામે આવ્યા છે.
સૌથી ગંભીર બાબત એ છે કે મીડિયા કર્મીઓ દ્વારા ગ્રામ પંચાયતના તલાટી-કમ-મંત્રી અને સરપંચને અગાઉ રજૂઆત કરવામાં આવી હોવા છતાં સમસ્યાઓના કાયમી ઉકેલ માટે પૂરતી કાર્યવાહી થઈ નથી હોવાના આક્ષેપો થઈ રહ્યા છે. જો રજૂઆત છતાં સ્થળ પર સફાઈ, ગટર સફાઈ અને ગંદા પાણીના નિકાલ અંગે અસરકારક કાર્યવાહી ન થઈ હોય, તો પંચાયતની કામગીરી અને જવાબદારી સામે સવાલો ઊભા થવા સ્વાભાવિક છે.
ગટર બ્લોકેજથી લઈને કેમિકલયુક્ત પાણી સુધીના સવાલો?
સ્થળ પરથી સામે આવેલા દૃશ્યોમાં અનેક જગ્યાએ ગટર અને નાળા કચરાથી ભરાયેલા હોવાનું જણાય છે. ગંદુ પાણી લાંબા સમય સુધી જમા રહેતું હોય તેવી સ્થિતિ પણ જોવા મળે છે. કેટલાક પ્લોટોમાં પાણી ભરાયેલું હોવાનું અને તે પાણીના સ્વરૂપ અંગે પણ સ્થાનિક સ્તરે પ્રશ્નો ઉઠી રહ્યા છે.
જો આ પાણી ખરેખર કેમિકલયુક્ત અથવા પ્રદૂષિત હોવાનું તપાસમાં બહાર આવે, તો તેના સ્ત્રોત, નિકાલ અને જવાબદાર તંત્રની ભૂમિકા અંગે તાત્કાલિક તપાસ જરૂરી બને છે. માત્ર દૃશ્યોના આધારે પાણી કેમિકલયુક્ત છે તે નિશ્ચિત કહી શકાય નહીં, પરંતુ શંકાસ્પદ પાણીના નમૂનાઓની વૈજ્ઞાનિક તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.
ગંદકી વચ્ચે ખાણી-પીણીના ધંધા અને મિનરલ વોટર પ્લાન્ટ અંગે પણ સવાલો?
ગંદકી, ગટર અને પાણી ભરાવાની સ્થિતિ વચ્ચે કેટલાક સ્થળોએ ખાણી-પીણીના ધંધા ચાલતા હોવા અંગે પણ પ્રશ્નો ઉઠાવવામાં આવી રહ્યા છે. આવી જગ્યાઓ પર સ્વચ્છતા, ખાદ્ય સુરક્ષા અને પીવાના પાણીની ગુણવત્તાના નિયમોનું પાલન થાય છે કે નહીં તેની સંબંધિત વિભાગ દ્વારા તપાસ થવી જરૂરી છે.
તે જ રીતે ગામમાં ચાલતા મિનરલ વોટર/પેકેજ્ડ ડ્રિંકિંગ વોટર પ્લાન્ટની મંજૂરી, લાઇસન્સ, પાણીની ગુણવત્તા, સ્વચ્છતા વ્યવસ્થા અને જરૂરી પ્રમાણપત્રો અંગે પણ સંબંધિત સત્તાવાળાઓ દ્વારા તપાસ કરવામાં આવે તેવી માંગ ઉઠી રહી છે.
રજૂઆત છતાં કાર્યવાહી નહીં? તો જવાબદારી કોની?
સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે જો ગ્રામ પંચાયતના જવાબદાર પદાધિકારીઓને ગંદકી, ગટર બ્લોકેજ, પાણી ભરાવા અને અન્ય જાહેર સમસ્યાઓ અંગે રજૂઆત કરવામાં આવી હતી, તો ત્યારબાદ શું કાર્યવાહી કરવામાં આવી?
રજૂઆતની નોંધ લેવામાં આવી હતી કે નહીં?
સ્થળ તપાસ કરવામાં આવી હતી કે નહીં?
ગટર અને નાળાની સફાઈ ક્યારે કરવામાં આવી?
કચરો ઉપાડવા માટે કઈ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી?
સફાઈ માટે કેટલો ખર્ચ કરવામાં આવ્યો?
કયા કામ માટે કેટલા નાણાં ફાળવવામાં આવ્યા?
કામના બિલ અને વાઉચર કોના નામે ચૂકવાયા?
સફાઈ કામદારોની હાજરી અને ચુકવણીના રેકોર્ડ શું કહે છે?
ગંદા અથવા શંકાસ્પદ પાણી અંગે ક્યારેય નમૂના લેવામાં આવ્યા કે નહીં?
આ તમામ પ્રશ્નોના દસ્તાવેજી જવાબો જાહેર થવા જરૂરી છે.સરકારી ગ્રાન્ટનો ઉપયોગ થયો તો જમીન પર સ્વચ્છતા ક્યાં છે?
સ્વચ્છતા, ગટર અને કચરા વ્યવસ્થાપન માટે ગ્રામ પંચાયતને વિવિધ યોજનાઓ હેઠળ નાણાં મળતા હોય તો છેલ્લા કેટલાંક વર્ષોમાં મળેલી ગ્રાન્ટ અને તેના ખર્ચની વિગતોની તપાસ થવી જોઈએ. સરકારી રેકોર્ડમાં જો સફાઈ પાછળ ખર્ચ દર્શાવવામાં આવ્યો હોય અને બીજી તરફ સ્થળ પર ગંદકી તથા ગટર બ્લોકેજની સ્થિતિ જોવા મળે, તો બંને વચ્ચેની વિસંગતતાની તપાસ કરવી જરૂરી બને છે.
અહીંથી આગળનો મુદ્દો માત્ર સફાઈનો નથી, પરંતુ જાહેર નાણાંના ઉપયોગ અને વહીવટી જવાબદારીનો પણ છે.
સરપંચ-તલાટી સામે સીધો આરોપ નહીં, પરંતુ જવાબદારીના સ્પષ્ટ સવાલ?
મોટા બોરસરા ગ્રામ પંચાયતના સરપંચ અને તલાટી-કમ-મંત્રી સામે વ્યક્તિગત રીતે કોઈ નિશ્ચિત આરોપ સાબિત થયો હોવાનું કહેવું યોગ્ય નથી. જોકે, તેમની જાણમાં સમસ્યાઓ હોવા છતાં સમયસર અને અસરકારક કાર્યવાહી થઈ કે નહીં તેની વહીવટી તપાસ થવી જરૂરી છે.
જો તપાસ દરમિયાન ફરજમાં બેદરકારી, નાણાકીય અનિયમિતતા અથવા નિયમોના ભંગના પુરાવા મળે તો સંબંધિત સત્તાધિકારીઓએ કાયદા મુજબ કાર્યવાહી કરવી જોઈએ.
હવે માત્ર સફાઈ નહીં, સમગ્ર વ્યવસ્થાની તપાસ જરૂરી
મોટા બોરસરામાં હાલની સ્થિતિને જોતા માત્ર એક દિવસની ઉપરછલ્લી સફાઈ કરીને પ્રશ્નનો અંત લાવવો પૂરતો નથી. ગામમાં સમગ્ર ગટર વ્યવસ્થા, કચરા નિકાલ, ગંદા પાણીના નિકાલ, ખાણી-પીણીના એકમો અને મિનરલ વોટર પ્લાન્ટની નિયમિતતા તથા સ્વચ્છતા વ્યવસ્થાની સંયુક્ત તપાસ જરૂરી બને છે.
તંત્ર સમક્ષ મુખ્ય માંગણીઓ
▶ કચરાના તમામ ઢગલાઓ તાત્કાલિક દૂર કરવામાં આવે.
▶ બ્લોક થયેલી ગટર અને નાળાની સંપૂર્ણ સફાઈ કરવામાં આવે.
▶ ગંદા પાણીના કાયમી નિકાલની વ્યવસ્થા કરવામાં આવે.
▶ શંકાસ્પદ પાણીના નમૂના લઈ લેબોરેટરી તપાસ કરાવવામાં આવે.
▶ ખાણી-પીણીના ધંધાઓની સ્વચ્છતા અને લાઇસન્સની તપાસ કરવામાં આવે.
▶ મિનરલ વોટર પ્લાન્ટની મંજૂરી, પાણીની ગુણવત્તા અને જરૂરી પ્રમાણપત્રોની તપાસ કરવામાં આવે.
▶ છેલ્લા વર્ષોની સ્વચ્છતા અને ગટર સંબંધિત ગ્રાન્ટ તથા ખર્ચનું ઓડિટ કરવામાં આવે.
▶ બિલ-વાઉચર, કામના આદેશ, માપણી તથા ચૂકવણીના રેકોર્ડની ચકાસણી કરવામાં આવે.
▶ તાલુકા અને જિલ્લા સ્તરની ટીમ દ્વારા સ્થળ તપાસ કરવામાં આવે.
▶ કોઈ નાણાકીય કે વહીવટી અનિયમિતતા મળી આવે તો નિયમ મુજબ કાર્યવાહી કરવામાં આવે.
મોટા બોરસરાના ગ્રામજનોનો સવાલ હવે સીધો છે — સ્વચ્છતા માટેના નાણાં અને વ્યવસ્થા હોવા છતાં ગામમાં ગંદકી, બ્લોક ગટર અને ગંદા પાણીની સ્થિતિ કેમ?
રજૂઆતો છતાં જો સમસ્યાઓ યથાવત રહેતી હોય, તો હવે માત્ર સફાઈના ફોટા નહીં પરંતુ સરકારી ફાઈલો, ખર્ચના હિસાબ અને જવાબદારીની પણ તપાસ થવી જોઈએ.
નોંધ: આ અહેવાલ સ્થળ પરથી પ્રાપ્ત ફોટોગ્રાફ્સ, રજૂઆત અને ઉપલબ્ધ માહિતીના આધારે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. ફોટોગ્રાફ્સમાં દેખાતી સ્થિતિના આધારે કોઈ વ્યક્તિ કે સંસ્થા સામે ભ્રષ્ટાચારનો નિશ્ચિત આરોપ મૂકવામાં આવતો નથી. સંબંધિત તંત્ર/પંચાયતનો પક્ષ અથવા સત્તાવાર જવાબ પ્રાપ્ત થશે તો તેને પણ અહેવાલમાં યોગ્ય સ્થાન આપવામાં આવશે.
