સુરત જિલ્લાના માંગરોળ તાલુકાના લીંડીયાદ ગ્રામ પંચાયત વિસ્તારમાં સ્વચ્છતા વ્યવસ્થાને લઈને ગંભીર સવાલો ઉભા કરતા દૃશ્યો સામે આવ્યા છે. સ્થળ પરથી મળેલી તસવીરોમાં રસ્તાની બાજુ તેમજ ખુલ્લી જગ્યામાં મોટા પ્રમાણમાં કચરો ફેલાયેલો જોવા મળે છે. એક સ્થળે કચરાના ઢગલામાં આગ લાગેલી હોવાના કારણે કાળો ધુમાડો ફેલાતો હોવાનો દૃશ્ય પણ જોવા મળે છે.
ચોંકાવનારી બાબત એ છે કે જ્યાં કચરાના ઢગલા જોવા મળી રહ્યા છે, ત્યાં જ ગ્રામ પંચાયત દ્વારા “અહીં કચરો નાખવો નહીં” તેવી ચેતવણીનું બોર્ડ લગાવવામાં આવ્યું છે. બોર્ડ પર કચરો નાખનાર સામે ₹5,000નો દંડ તથા કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવાની ચેતવણી આપવામાં આવી છે. તેમ છતાં બોર્ડની નજીક જ કચરો જોવા મળતા નિયમોના અમલ અંગે સવાલો ઉઠી રહ્યા છે.
કેન્દ્ર સરકારના Solid Waste Management Rules, 2026 હેઠળ ગ્રામ પંચાયતને પોતાના વિસ્તારમાં ઘન કચરા વ્યવસ્થાપન સુનિશ્ચિત કરવાની જવાબદારી આપવામાં આવી છે. નિયમો મુજબ ગ્રામ પંચાયતે ગામ વિસ્તારમાં કચરાનું વિભાજન, સંગ્રહ, પરિવહન અને યોગ્ય વ્યવસ્થાપન માટે વ્યવસ્થા ઊભી કરવી તેમજ જરૂરી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જાળવવાનું છે.
ખાસ કરીને નિયમોમાં ગ્રામ પંચાયત માટે ખુલ્લામાં કચરો ફેંકવામાં આવે (open dumping) અને કચરો સળગાવવામાં આવે (open burning) તે ન થાય તેની ખાતરી કરવાની જવાબદારી પણ સ્પષ્ટ કરવામાં આવી છે.
આ ઉપરાંત, ઘન કચરા વ્યવસ્થાપન માટેના નિયમો ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં પણ લાગુ પડે છે અને સ્થાનિક સંસ્થાઓને કચરા વ્યવસ્થાપનની વ્યવસ્થા તથા જનજાગૃતિ માટે જવાબદારી સોંપે છે.
કચરો સળગાવવાની ઘટના અંગે પણ તપાસ જરૂરી
તસવીરોમાં કચરાના ઢગલામાં આગ જોવા મળતી હોવાથી ખુલ્લામાં કચરો સળગાવવામાં આવ્યો છે કે અન્ય કોઈ કારણસર આગ લાગી છે તે અંગે સંબંધિત તંત્ર દ્વારા સ્થળ તપાસ કરવી જરૂરી બને છે.
કચરો સળગાવવાથી ધુમાડો અને હવામાં પ્રદૂષણનું જોખમ ઊભું થઈ શકે છે. તેથી નિયમો મુજબ ખુલ્લામાં કચરો સળગાવવાની સ્થિતિ ન સર્જાય તે માટે સ્થાનિક સ્તરે અસરકારક દેખરેખ અને કાર્યવાહી જરૂરી છે.
₹5,000ના દંડના બોર્ડનો અમલ કેટલો?
ગ્રામ પંચાયત દ્વારા ₹5,000ના દંડની ચેતવણીનું બોર્ડ લગાવવામાં આવ્યું છે ત્યારે હવે કેટલાક મહત્વના પ્રશ્નો સામે આવી રહ્યા છે—
અત્યાર સુધીમાં કચરો નાખનાર કેટલા લોકો સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવી?
કેટલા લોકો પાસેથી ₹5,000નો દંડ વસૂલવામાં આવ્યો?દંડ વસૂલાતની કોઈ નોંધ અથવા રસીદની વિગતો ઉપલબ્ધ છે?
નિયમિત કચરો ઉપાડવા અને સ્થળની સફાઈ માટે શું વ્યવસ્થા છે?
કચરો સળગાવવાની ઘટનાને લઈને કોઈ તપાસ કે કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે?
આ પ્રશ્નોના સત્તાવાર જવાબ ગ્રામ પંચાયત તરફથી મળ્યા બાદ જ સમગ્ર સ્થિતિ વધુ સ્પષ્ટ થઈ શકે છે.
સરપંચ અને તલાટી-કમ-મંત્રીની જવાબદારી અંગે સવાલ??
ગામ સ્તરે ઘન કચરા વ્યવસ્થાપન માટેની કાયદાકીય જવાબદારી ગ્રામ પંચાયત પર હોવાથી લીંડીયાદ વિસ્તારમાં આ પ્રકારના કચરાના ઢગલા ફરીથી ન સર્જાય તે માટે શું વ્યવસ્થા કરવામાં આવી રહી છે તે અંગે પણ સ્પષ્ટતા જરૂરી છે.
માત્ર “કચરો ન નાખો”નું બોર્ડ લગાવવું પૂરતું નથી; નિયમોનો અસરકારક અમલ, કચરાનું નિયમિત સંગ્રહ-પરિવહન અને ખુલ્લા ડમ્પિંગ તથા બર્નિંગને અટકાવવાની વ્યવસ્થા પણ જરૂરી છે. 2026ના નિયમોમાં ગ્રામ પંચાયત માટે આ બાબતો અંગે સ્પષ્ટ જવાબદારી દર્શાવવામાં આવી છે.
ગ્રામજનોની માંગ
સ્થાનિક સ્તરે માંગ ઉઠી રહી છે કે લીંડીયાદ ગ્રામ પંચાયત વિસ્તારમાં તાત્કાલિક સફાઈ કરાવવામાં આવે, ખુલ્લામાં કચરો નાખવા અને સળગાવવાની પ્રવૃત્તિ અટકાવવામાં આવે તથા પંચાયત દ્વારા જાહેર કરાયેલા ₹5,000ના દંડના નિયમનો અસરકારક અમલ કરવામાં આવે.
સાથે જ અત્યાર સુધીની દંડ વસૂલાત, કાર્યવાહી અને સફાઈ પાછળ થયેલા ખર્ચ અંગે પારદર્શક માહિતી જાહેર કરવામાં આવે તેવી પણ માંગ ઉઠી રહી છે.હવે સવાલ એ છે કે લીંડીયાદમાં “કચરો ન નાખશો”નું બોર્ડ માત્ર ચેતવણી બનીને રહેશે કે Solid Waste Management Rules, 2026 મુજબ ગ્રામ પંચાયત દ્વારા ખુલ્લા કચરા અને કચરો સળગાવવાની સમસ્યા સામે વાસ્તવિક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે?
